Program współdziałania

Program współdziałania – Rewolucja w obszarze Tax Compliance Management

Współdziałanie to nowa instytucja prawa podatkowego wprowadzona na gruncie przepisów ustawy Ordynacja podatkowa i zawarta w art. 111 pkt 5 ustawy z dnia 16 października 2019 r. o rozstrzyganiu sporów dotyczących podwójnego opodatkowania oraz zawieraniu uprzednich porozumień cenowych (Dz.U. 2019, poz. 2200). Regulacja zacznie obowiązywać od 1 lipca 2020 roku.

Cel wprowadzenia

Krajowa Administracja Skarbowa (dalej: KAS), stojąc przed wyzwaniem przeciwdziałania agresywnej optymalizacji podatkowej i innym sposobom unikania opodatkowania przez podatników, przygotowała nową ofertę współpracy organów podatkowych z przedsiębiorcami – Program Współdziałania.

Jest to jedna z rozpowszechnionych na świecie form programów co-operative compliance, opartych na trzech podstawowych zasadach: wzajemnym zaufaniu, zrozumieniu
i transparentności, której celem jest podjęcie przez organy KAS oraz podatników wspólnych działań zmierzających do zapewnienia dobrowolnego przestrzegania przepisów prawa podatkowego przez podatników, ze szczególnym uwzględnieniem ich potrzeb i oczekiwań dla zapewnienia lepszych warunków do prowadzenia aktywności gospodarczej w Polsce.

Dodatkowa linia obrony

Program Współdziałania jest traktowany jako kolejna linia obrony przed nieprawidłowościami w działaniu podatnika, jego funkcji podatkowej i co za tym idzie nieprawidłowym wypełnianiem obowiązków podatkowych. Przystępując do programu, podatnik gwarantuje sobie pewność i zgodność działania w zakresie ryzyka funkcji podatkowej.

Kryteria uczestnictwa w Programie Współdziałania

Adresatami Programu Współdziałania są najwięksi podatnicy, a przyjętym kryterium kwalifikacji jest przychód wynikający z deklaracji CIT-8 za rok podatkowy poprzedzający rok zgłoszenia do programu, w kwocie przekraczającej równowartość 50 mln. euro.
Decyzja o objęciu programem właśnie tej kategorii podatników była podyktowana przekonaniem, że podmioty te są w stanie zapewnić należyte funkcjonowanie wewnętrznych mechanizmów kontrolnych w zakresie funkcji podatkowej, gdyż albo już dysponują dobrymi procedurami wewnętrznego nadzoru podatkowego, albo – jeśli ich nie posiadają – dysponują odpowiednimi zasobami osobowymi, technicznymi oraz finansowymi niezbędnymi do ich wdrożenia i utrzymania.

Proces współpracy w ramach Programu Współdziałania

Współpracę w ramach Programu Współdziałania można podzielić na dwa podstawowe etapy:

  • weryfikacja podatnika przed podpisaniem umowy o współdziałanie, w toku której zostanie sporządzony profil podatnika (uaktualniany przez cały okres współpracy, na podstawie nowych informacji o podatniku i jego otoczeniu), odbędzie się spotkanie wstępne stron oraz przeprowadzony będzie audyt wstępny;
  • współpraca po podpisaniu umowy o współdziałanie, w toku której realizowany będzie audyt monitorujący oparty na okresowym indywidualnym planie nadzoru.

Jak będzie to wyglądać?

Uczestnictwo w programie jest dobrowolne i inicjowane przez podatnika poprzez złożenie wniosku o podpisanie umowy o współdziałanie.

Następnie KAS sporządza profil podatnika zawierający informacje dostępne z różnych źródeł, w tym dotyczące m.in.: profilu działalności, struktury organizacyjnej, źródeł finansowania, historii wypełniania obowiązków podatkowych. Profil podatnika zawiera również indywidualny plan nadzoru, który stanowi zbiór planowanych wobec podatnika czynności nadzorczych w określonej perspektywie czasowej. Częstotliwość i zakres planowanych czynności nadzorczych będą uzależnione od oceny poziomu ryzyka ustalanego na podstawie informacji uzyskanych w toku audytu podatkowego i bieżącej współpracy w ramach umowy
o współdziałanie.

Na podstawie zgromadzonych informacji będą identyfikowane ryzyka nieprzestrzegania przepisów prawa podatkowego, zostanie dokonana ocena istotności tych ryzyk oraz ogólna ocena poziomu ryzyka podatkowego podmiotu.

Ocena ryzyka sporządzona w profilu podatnika będzie podstawą do dalszych działań.
Jeżeli podmiot nie uzyska wstępnej pozytywnej oceny, zostanie pisemnie poinformowany
o odstąpieniu przez Szefa KAS od dalszych czynności weryfikacyjnych. Następstwem pozytywnego wyniku wstępnej oceny będzie spotkanie stron, mające na celu omówienie wzajemnych oczekiwań oraz obecnej sytuacji podatnika, w szczególności zidentyfikowanych ryzyk podatkowych i ich oceny oraz propozycji zakresu badania w ramach audytu wstępnego. Jeżeli strony zaakceptują wzajemne oczekiwania i zakres audytu, Szef KAS przeprowadzi audyt podatkowy.

Niezależny audyt funkcji podatkowej

Szef KAS formułując swoją ocenę podatnika opiera się między innymi o audyt funkcji podatkowej wykonywany przez doradców podatkowych lub biegłych rewidentów. Niezależny audyt funkcji podatkowej stanowi element Ram Wewnętrznego Nadzoru Podatkowego (dalej: RWNP) i jest ich obowiązkowym elementem. Jego celem jest weryfikacja oraz ocena – pod względem zgodności z prawem – deklarowania i regulowania zobowiązań podatkowych oraz dojrzałości zarządzania i nadzoru nad funkcją podatkową, tj. wdrożonych przez podatnika mechanizmów zapewniających prawidłowość rozliczeń podatkowych.

Niezależny audyt funkcji podatkowej jest przeprowadzany na zlecenie podatnika przez niezależnego audytora podatkowego i kończy się raportem zawierającym wynik niezależnego audytu funkcji podatkowej.

Audyt podatkowy                                    

Audyt podatkowy to nowa forma weryfikacji przez KAS całej organizacji podatnika
ze szczególnym uwzględnieniem funkcji podatkowej. Z założenia jest on ukierunkowany
na usprawnienie organizacji, a nie wskazanie nieprawidłowości, i ma na celu sprawdzenie:

  • prawidłowości wypełniania obowiązków podatkowych oraz
  • skuteczności i adekwatności Ram Wewnętrznego Nadzoru Podatkowego.

Audyt podatkowy w zakresie prawidłowości wypełniania obowiązków podatkowych obejmuje analizę ryzyka i badanie dokumentacji dotyczącej zidentyfikowanych u podatnika obszarów ryzyka podatkowego.

Audyt podatkowy w zakresie RWNP obejmuje ocenę możliwości prawidłowego wykonywania obowiązków podatkowych poprzez weryfikację poziomu wdrożenia i funkcjonowania:

  • systemu zarządzania ryzykiem,
  • kontroli wewnętrznej,
  • audytu wewnętrznego,
  • nadzoru nad zgodnością działalności z przepisami prawa, regulacjami wewnętrznymi
    i dobrowolnie przyjętymi standardami,
  • mechanizmów nadzoru wewnętrznego, w tym niezależnego audytu funkcji podatkowej

– w odniesieniu do spraw podatkowych.

Kiedy przeprowadzany jest audyt?

Audyt podatkowy jest przeprowadzany przez Szefa KAS wobec podatnika: przed zawarciem umowy o współdziałanie (audyt wstępny) oraz w trakcie obowiązywania umowy (audyt monitorujący). W wyniku działań audytowych formułowana jest ocena organizacji, funkcjonującego w niej systemu i wprowadzonych procesów, a całość kończy się wydaniem opinii albo zaleceń wraz z uzasadnieniem, wskazujących, jakie czynności powinny być podjęte przez podatnika celem usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.

Audyt wstępny w zakresie wypełniania obowiązków podatkowych obejmuje 2 lata podatkowe poprzedzające rok, w którym podatnik wystąpił z wnioskiem o podpisanie umowy o współdziałanie oraz okres od początku roku podatkowego, w którym podatnik wystąpił
z wnioskiem, do dnia zakończenia tego audytu.

Pozytywna ocena podatnika jest warunkiem zawarcia umowy o współdziałanie.

Umowa o współdziałanie

Umowa o współdziałanie stanowi element Programu Współdziałania i jest podstawą relacji pomiędzy podatnikiem a Krajową Administracją Podatkową. Ma ona charakter dobrowolny, a inicjatywa jej zawarcia może wyjść zarówno od podatnika, jak i od organu podatkowego. Umowa ta określa zasady współpracy pomiędzy podatnikiem i Szefem KAS, opartej na wzajemnym zaufaniu, zrozumieniu i przejrzystości, której celem jest zapewnienie przestrzegania przez podatnika przepisów prawa podatkowego przy wsparciu Szefa KAS.
Jak wspomniano w części dotyczącej procesu współpracy w ramach Programu Współdziałania, podpisanie umowy jest poprzedzone procesem weryfikacji dojrzałości mechanizmów samokontroli podatkowej wdrożonej przez podatnika oraz poprawności dotychczasowego wypełniania obowiązków podatkowych.

Podpisanie umowy o współdziałanie jest wyrazem przystąpienia podatnika do Programu Współdziałania i rozpoczyna pogłębioną współpracę pomiędzy podatnikiem i KAS.
Po podpisaniu umowy, Krajowa Administracja Skarbowa staje się koleją „linią obrony” podatnika przed popełnianiem błędów podatkowych.

Umowa o współdziałanie jest zawierana na czas nieokreślony w formie pisemnej.

Prawa i obowiązki stron umowy o współdziałanie

Umowa o współdziałanie nakłada na podatnika cztery ogólne obowiązki.

Pierwszym jest zobowiązanie do dobrowolnego i prawidłowego wypełniania obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego. Przez dobrowolną realizację obowiązków podatkowych należy rozumieć, że podatnik będzie starał się wykonywać je bez konieczności wszczynania np. postępowania podatkowego, czy egzekucji administracyjnej. Dobrowolność przejawia się również w niestosowaniu praktyk mających na celu unikanie opodatkowania.

Drugi obowiązek nałożony na podatnika zakłada konieczność posiadania uzgodnionych
z organem podatkowym skutecznych i adekwatnych Ram Wewnętrznego Nadzoru Podatkowego. Wypełnienie tego obowiązku jest zapewnieniem, że podatnik nadzoruje kwestie podatkowe i ma możliwość prawidłowo wypełniać obowiązki podatkowe.

Kolejny obowiązek dotyczy konieczności zgłaszania Szefowi KAS, bez wcześniejszego wezwania, wszelkich istotnych zagadnień podatkowych, które obiektywnie oceniając, mogą stać się źródłem sporu między podatnikiem a organem podatkowym.

Ponadto podatnik jest zobligowany do niezwłocznego przekazywania Szefowi KAS, bez wezwania, istotnych informacji mogących mieć wpływ na uzyskanie korzyści podatkowej przez podatnika.

Korzyści dla podatnika

Szef Krajowej Administracji Skarbowej jest zobowiązany do stosowania zasady proporcjonalności poprzez dostosowanie formy i częstotliwości działań weryfikujących poprawność rozliczenia podatkowego do potrzeb organu podatkowego w danym przypadku. Oznacza to zindywidualizowany nadzór nad podatnikiem, dostosowany nie tylko do dotychczasowej współpracy, czy stopnia poprawności wypełniania obowiązków podatkowych, ale również do aktualnego poziomu skuteczności i adekwatności RWNP. Poziom nadzoru jest zależny też od wdrożonych przez podatnika i stanowiących istotny element kultury organizacji – standardów etyki.

Jednocześnie, Szef KAS będzie jedynym organem uprawnionym do wszczęcia kontroli celno-skarbowej wobec podmiotu objętego Programem Współdziałania. W podmiotach tych nie będzie możliwości przeprowadzenia kontroli podatkowej, a czynności sprawdzające będą przeprowadzane przez organ podatkowy wyłączenie po uzyskaniu zgody Szefa KAS.

Podatnicy objęci Programem Współdziałania będą uprawnieni m.in. do:

  • preferencyjnej (zmniejszonej o 50%) stawki odsetek za zwłokę w odniesieniu do zaległości podatkowej powstałej w wyniku ustaleń audytu wstępnego,
  • braku odsetek za zwłokę w odniesieniu do zaległości podatkowej powstałej w wyniku ustaleń audytu monitorującego.

Dodatkowo, w przypadkach zastosowania się podatnika do ustaleń audytu podatkowego
i złożenia deklaracji lub korekty deklaracji, nie wszczyna się postępowania w sprawach
o wykroczenia skarbowe lub przestępstwa skarbowe.

Porozumienia podatkowe

Szef KAS może zawrzeć z podatnikiem będącym stroną umowy o współdziałanie porozumienie podatkowe w sprawie:

  • interpretacji przepisów prawa podatkowego,
  • ustalania cen transferowych,
  • braku zasadności zastosowania art. 119a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa,
  • wysokości prognozowanego na następny rok podatkowy zobowiązania podatkowego
    w podatku dochodowym od osób prawnych,
  • innej, niezbędnej dla zapewnienia prawidłowej realizacji umowy o współdziałanie.

Porozumienia podatkowe to uprawnienie podatnika do szybszego poznania wiążącego stanowiska KAS i ewentualnego szybszego rozwiązania sporu.

Ramy Wewnętrznego Nadzoru Podatkowego

Posiadanie wdrożonych i funkcjonujących Ram Wewnętrznego Nadzoru Podatkowego jest dla podatnika warunkiem koniecznym do przystąpieniem do Programu Współdziałania. Stanowią one wytyczne określające zbiór elementów oraz narzędzi wspierających skuteczny nadzór nad kwestiami podatkowymi w przedsiębiorstwie. Są zbiorem zasad określających relacje wewnętrzne i zewnętrzne w przedsiębiorstwie, ich organizację, funkcjonowanie nadzoru wewnętrznego oraz kluczowych systemów i funkcji wewnętrznych, a także organów statutowych i zasad ich współdziałania w zakresie kontroli wewnętrznej nad ryzykiem dotyczącym obowiązków podatkowych.

Budowa RWNP oparta jest o trzy poziomy zarządzania, które obejmują: przyjętą strategię podatkową, ład podatkowy, system zarządzania ryzykiem podatkowym, system zarządzania kadrami i organizacją w zakresie funkcji podatkowej oraz zarządzanie dokumentacją i danymi podatkowymi, a także systemy informatyczne wspierające poszczególne elementy RWNP.

Ramy Wewnętrznego Nadzoru Podatkowego muszą być skuteczne i adekwatne, tj. dawać pewność kontrolowania przez podmiot ryzyka podatkowego i być dostosowane do wielkości
i struktury oraz działalności podmiotu, w tym sektora gospodarczego i skali przeprowadzanych transakcji krajowych i zagranicznych. Jednocześnie muszą być: wdrożone kompleksowo, co oznacza objęcie nimi całej organizacji i wszystkich transakcji, udokumentowane
i poddawane regularnemu sprawdzeniu.

Podsumowanie

Program Współdziałania z założenia wpisuje się w model Corporate Social Resposibility i ma zachęcić podmioty prowadzące działalność w Polsce do płacenie podatków w prawidłowej kwocie i czasie, jako należny wkład do społeczeństwa, w ramach którego wypracowało swoje zyski.

Choć uczestnictwo w Programie Współdziałania jest dobrowolne, wydaje się, że Program może zachęcić podmioty do wdrażania systemów zarządzania zgodnością oraz środków kontroli nad tymi systemami, nie tylko w zakresie funkcji podatkowej. Ramy wewnętrznego nadzoru podatkowego, podobnie jak Compliance Management System, mają zabezpieczyć podmiot oraz związane z nim osoby przed zmaterializowaniem się ryzyk podatkowych i ich skutkami. Program Współdziałania, choć ograniczony do funkcji podatkowej, promuje zarządzanie bazujące na wartościach i tworzące kulturę compliance w organizacji.

Czy Program się okaże sukcesem, czy będzie wielu chętnych do uczestnictwa – pokaże czas.

 

Małgorzata Różańska (ACO)

Wieloletni pracownik organów skarbowych. Obecnie Naczelnik Wydziału Zarządzania Relacjami z Kluczowymi Podmiotami  w Departamencie Kluczowych Podmiotów w Ministerstwie Finansów. Kierownik Projektu Compliance Risk Management. Wcześniej związana z analityką i kontrolą podatkową.

Rafał Półtorak (ACO)

Wieloletni pracownik Ministerstwa Finansów. Obecnie Naczelnik Wydziału Współdziałania w Departamencie Kluczowych Podmiotów i Kierownik projektu wdrażającego Program Współdziałania. Wcześniej związany z obszarem zarządzania ryzykiem zewnętrznym (Compliance Risk Management) w administracji podatkowej.